AI mở thêm dư địa tăng trưởng cho doanh nghiệp
Theo ước tính của Access Partnership, doanh nghiệp Việt Nam có thể thu được khoảng 1.890 nghìn tỷ đồng, tương đương 79,3 tỷ USD lợi ích kinh tế vào năm 2030 nếu các sản phẩm và giải pháp có trí tuệ nhân tạo (AI) được áp dụng rộng rãi. Con số này tương đương gần 12% GDP dự kiến của Việt Nam trong năm đó.
Chia sẻ tại Diễn đàn Kinh doanh 2026 do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tổ chức mới đây, ông Hồ Đức Thắng - đại biểu Quốc hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đã chỉ ra 3 lợi ích mà AI mang đến cho doanh nghiệp.
Thứ nhất, AI nâng cao năng suất. Năng suất ở đây không chỉ là một cá nhân làm nhanh hơn, mà là cả quy trình được rút ngắn thời gian, giảm sai sót, tiết kiệm chi phí và nâng chất lượng.
Nghiên cứu đã qua bình duyệt trên 5.172 nhân viên hỗ trợ khách hàng tại một doanh nghiệp ghi nhận mức tăng trung bình 15% số vấn đề được xử lý thành công mỗi giờ.
Thứ hai, AI giúp đổi mới mô hình tăng trưởng. Doanh nghiệp có thể chuyển từ phản ứng sang dự báo; từ sản phẩm đại trà sang dịch vụ cá nhân hóa; từ vận hành theo đợt sang vận hành liên tục; từ bán một sản phẩm sang cung cấp giải pháp và dịch vụ đi kèm. Doanh nghiệp không nhất thiết tự xây mô hình AI, nhưng phải làm chủ bài toán kinh doanh, dữ liệu cốt lõi, tiêu chuẩn chất lượng và quan hệ với khách hàng.
Thứ ba, AI mở ra sản phẩm và thị trường mới, đồng thời hỗ trợ dự báo, thiết kế, kiểm soát chất lượng, bảo trì, bán hàng, logistics, truy xuất và kết nối thị trường.
“Mỗi khả năng phải được kiểm chứng bằng bài toán cụ thể, nhưng cùng cho thấy AI là năng lực ngang có thể làm mới cả ngành truyền thống”- ông Hồ Đức Thắng thông tin và cho rằng, dùng AI là tiếp cận công nghệ. Thiết kế lại cách làm mới tạo ra năng suất; đổi mới mô hình kinh doanh mới tạo ra dư địa tăng trưởng.
Bên cạnh những lợi ích, ứng dụng AI cũng có những điểm nghẽn, bởi đây là một công cụ ngày càng rẻ nhưng chuyển đổi doanh nghiệp vẫn tốn kém. Ngoài ra, dữ liệu doanh nghiệp thường phân tán, trùng lặp, thiếu chuẩn hóa, không rõ nguồn gốc hoặc quyền sử dụng.
Đặc biệt, AI được thử nghiệm nhanh nhưng tổ chức công việc và năng lực con người thay đổi chậm. Nhiều đơn vị cấp tài khoản AI nhưng chưa xác định quy trình nào cần thay đổi, ai chịu trách nhiệm, đầu ra được kiểm tra ra sao và hiệu quả được đo bằng gì. Khi đó, AI chỉ tạo cải tiến nhỏ ở cấp cá nhân, thậm chí phát sinh rủi ro khi dữ liệu nội bộ được đưa vào công cụ công cộng. Tự động hóa nhiệm vụ đầu vào cũng có thể làm hẹp con đường học nghề nếu doanh nghiệp không thiết kế lại đào tạo và kèm cặp.
5 chuyển đổi để doanh nghiệp ứng dụng AI thành công
Theo ông Hồ Đức Thắng, nền tảng pháp lý cốt lõi để doanh nghiệp ứng dụng AI đã được hình thành với Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15; Nghị định số 142/2026/NĐ-CP; Thông tư số 05/2026/TT-BKHCN ban hành Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia; và Quyết định số 33/2026/QĐ-TTg ban hành Danh mục hệ thống AI có rủi ro cao, có hiệu lực từ ngày 15/8/2026.
Luật và Nghị định quản lý theo mức độ rủi ro, cụ thể hóa phân loại hệ thống, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, hạ tầng, dữ liệu và hỗ trợ hệ sinh thái.
Thông tư số 05 áp dụng đối với AI phục vụ quản lý nhà nước, dịch vụ công và khuyến khích các chủ thể khác áp dụng; các nguyên tắc trọng tâm là an toàn, minh bạch, kiểm soát của con người, bảo vệ dữ liệu và trách nhiệm giải trình. Đối với doanh nghiệp, quản trị tốt không chỉ để tuân thủ mà còn để sản phẩm được tin cậy và có thể mở rộng.
Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, cần ưu tiên ba việc: hướng dẫn rõ và thống nhất với pháp luật chuyên ngành; phát triển hạ tầng tính toán, dữ liệu, tiêu chuẩn và môi trường thử nghiệm có thể tiếp cận, nhất là với doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp địa phương; hỗ trợ từng ngành xây dựng bộ dữ liệu, bài toán mẫu, quy tắc thực hành và chương trình đào tạo.
Đặc biệt, để ứng dụng AI thành công, doanh nghiệp cần lưu ý 5 chuyển đổi, bao gồm:Một là, từ chọn công cụ sang chọn bài toán tăng trưởng. Hãy bắt đầu bằng điểm nghẽn đang làm mất thời gian, tăng chi phí, giảm chất lượng hoặc hạn chế doanh thu. Chọn ít quy trình nhưng có tần suất cao, dữ liệu tương đối đầy đủ và đo được bằng thời gian xử lý, sai sót, chi phí, chất lượng, doanh thu hoặc giá trị trên mỗi lao động.
Hai là, từ thử nghiệm rời rạc sang thiết kế lại quy trình và mô hình kinh doanh. Phải làm rõ việc nào giao cho máy, việc nào con người quyết định, dữ liệu đi qua đâu, điểm kiểm soát ở đâu và giá trị mới nào được tạo cho khách hàng. Dự án chứng minh được hiệu quả mới mở rộng; dự án không tạo giá trị phải điều chỉnh hoặc dừng.
Ba là, từ lưu trữ sang quản trị dữ liệu như tài sản chiến lược. Không cần làm sạch toàn bộ dữ liệu cùng lúc. Hãy ưu tiên dữ liệu của các quy trình quan trọng; kiểm soát chất lượng, nguồn gốc, quyền truy cập, quyền sử dụng, thời hạn lưu trữ và an toàn. Dữ liệu sản xuất, hiểu biết khách hàng và kinh nghiệm chuyên gia được quản trị tốt sẽ trở thành lợi thế khó sao chép.
Bốn là, từ dự án công nghệ sang quản trị doanh nghiệp. Cần kiểm kê các hệ thống AI, kể cả công cụ công cộng do nhân viên tự dùng; xác định người chịu trách nhiệm; quy định dữ liệu được phép đưa vào; duy trì kiểm tra của con người, lưu vết quyết định và quy trình xử lý sự cố. Hợp đồng với nhà cung cấp phải làm rõ trách nhiệm, quyền sử dụng dữ liệu, lưu trữ, hỗ trợ và bồi hoàn.
Năm là, từ đào tạo thao tác sang phát triển năng lực làm việc cùng AI. Người lao động cần biết giao nhiệm vụ, kiểm tra kết quả, bảo vệ dữ liệu, nhận diện sai lệch và biết khi nào không nên dùng AI. Đội ngũ chuyên môn phải biết đánh giá rủi ro, thiết kế quy trình người - máy và chịu trách nhiệm nghề nghiệp. Doanh nghiệp đồng thời phải duy trì con đường học nghề cho lao động trẻ.
“AI tự nó không tạo ra tăng trưởng; AI tạo ra một năng lực mới. Năng lực đó chỉ trở thành tăng trưởng khi được chuyển hóa thành quy trình tốt hơn, sản phẩm tốt hơn, quyết định tốt hơn và mô hình kinh doanh tốt hơn”- ông Hồ Đức Thắng nhấn mạnh và cho rằng, sử dụng AI chưa đồng nghĩa với nâng cao năng suất; có thể giao việc cho máy nhưng trách nhiệm cuối cùng vẫn thuộc về con người và tổ chức; AI phải được nhìn nhận như một chiến lược đổi mới mô hình tăng trưởng, không chỉ là một khoản đầu tư công nghệ.
Khi thể chế rõ ràng, hạ tầng và dữ liệu dễ tiếp cận và doanh nghiệp bắt đầu từ bài toán giá trị, quản trị tốt rủi ro và đầu tư cho con người, AI sẽ trở thành động lực thực chất của doanh nghiệp và tăng trưởng kinh tế Việt Nam.
