Ba thập niên vun đắp niềm tin chiến lược
Ngày 17 - 18/6, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cùng lãnh đạo các nước Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) sẽ tham dự Hội nghị Cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga tại thành phố Kazan (Liên bang Nga).
Diễn ra trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến những biến động sâu sắc về địa chính trị, kinh tế và an ninh, hội nghị không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường hợp tác đã qua mà còn mở ra cơ hội định hình những ưu tiên mới cho quan hệ giữa Nga với một trong những khu vực năng động nhất thế giới.
ASEAN và Nga chính thức thiết lập quan hệ vào năm 1991. Từ những tiếp xúc ban đầu, hai bên từng bước mở rộng hợp tác trên nhiều lĩnh vực, xây dựng lòng tin chính trị và hình thành khuôn khổ hợp tác ngày càng toàn diện và nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược vào năm 2018.
Hành trình hơn ba thập niên đó không chỉ phản ánh sự phát triển trong quan hệ giữa Nga với Đông Nam Á mà còn cho thấy vai trò ngày càng nổi bật của ASEAN trong cấu trúc khu vực và quốc tế. Từ một tổ chức khu vực gồm những nền kinh tế đang phát triển, ASEAN ngày nay đã trở thành một trong những trung tâm tăng trưởng năng động nhất thế giới, đồng thời giữ vai trò hạt nhân trong nhiều cơ chế hợp tác đa phương tại châu Á - Thái Bình Dương.
Đây cũng là điều được Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov nhấn mạnh trong thông điệp gửi Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ ba mới đây. Theo Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov, các quốc gia ASEAN“sở hữu mọi thứ cần thiết để giành được vị thế xứng đáng trong trật tự thế giới đa cực đang nổi lên”. Ngoại trưởng Nga cho rằng, sức mạnh của ASEAN nằm ở khả năng duy trì đồng thuận, bảo đảm bình đẳng giữa các thành viên và tôn trọng lợi ích chính đáng của mọi bên tham gia.
“Cốt lõi của phương thức ASEAN nằm ở nguyên tắc đồng thuận, bảo đảm sự bình đẳng của tất cả các bên tham gia vào các quá trình hợp tác, cũng như xem xét các ưu tiên và mối quan ngại chính đáng của họ”, truyền thông Nga dẫn lời Ngoại trưởng Sergey Lavrov.
Trong 35 năm qua, ASEAN và Nga đã xây dựng được mạng lưới hợp tác rộng khắp từ chính trị - an ninh, kinh tế, khoa học - công nghệ đến giáo dục, văn hóa và giao lưu nhân dân.
Nga hiện tham gia tích cực vào hầu hết các diễn đàn do ASEAN giữ vai trò trung tâm như Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng (ADMM+) hay Cấp cao Đông Á (EAS). Thông qua các cơ chế này, Moskva khẳng định ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực đang định hình tại châu Á - Thái Bình Dương.
Quan hệ kinh tế cũng ghi nhận những bước phát triển đáng kể. Theo số liệu được công bố tại cuộc họp Ủy ban Hợp tác chung ASEAN - Nga hồi tháng 4/2026, kim ngạch thương mại hai chiều đã đạt khoảng 21,6 tỷ USD. Nga hiện là đối tác quan trọng của ASEAN trong các lĩnh vực năng lượng, nông nghiệp, phân bón, công nghệ cao và đào tạo nguồn nhân lực.
Trong khi đó, ASEAN ngày càng trở thành một thị trường hấp dẫn đối với các doanh nghiệp Nga, đặc biệt trong bối cảnh Moskva thúc đẩy chiến lược “hướng Đông” nhằm đa dạng hóa các quan hệ kinh tế đối ngoại.
Không chỉ dừng ở hợp tác kinh tế, giao lưu giáo dục và văn hóa cũng trở thành điểm sáng trong quan hệ hai bên. Hàng nghìn sinh viên ASEAN đang theo học tại các trường đại học Nga, trong khi các chương trình trao đổi học thuật, nghiên cứu khoa học và giao lưu thanh niên được duy trì thường xuyên, góp phần củng cố nền tảng xã hội cho quan hệ ASEAN - Nga.
Có thể thấy, sự phát triển của quan hệ ASEAN - Nga những năm gần đây cũng gắn liền với những thay đổi trong môi trường địa chính trị quốc tế. Sau năm 2022, Moskva đẩy mạnh chính sách hướng Đông và coi châu Á là một trong những ưu tiên chiến lược. Trong bức tranh đó, ASEAN nổi lên như một đối tác quan trọng nhờ vị trí địa kinh tế thuận lợi, tốc độ tăng trưởng cao và vai trò trung tâm trong các cơ chế hợp tác khu vực.
Theo Ngoại trưởng Sergey Lavrov, Nga coi Đông Nam Á là“một phần không thể tách rời của không gian Á - Âu rộng lớn”trải dài từ Lisbon đến Jakarta và từ Murmansk đến Bangkok. Cách tiếp cận này phản ánh tầm nhìn của Moskva về việc tăng cường kết nối giữa ASEAN với các cơ chế hợp tác Á - Âu như Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU), Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) hay BRICS mở rộng.
Tạo xung lực mới cho quan hệ ASEAN - Nga
Nếu 35 năm qua là hành trình xây dựng nền tảng hợp tác và lòng tin chiến lược, Hội nghị Cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga tại Kazan được kỳ vọng sẽ mở ra một giai đoạn phát triển mới cho quan hệ giữa hai bên.
Một điểm đáng chú ý trong quan hệ ASEAN - Nga hiện nay là sự mở rộng hợp tác sang các lĩnh vực mới gắn với xu thế phát triển toàn cầu. Tại các cuộc họp chuẩn bị cho Hội nghị Cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ, hai bên nhấn mạnh nhu cầu tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực chuyển đổi số, công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, an ninh mạng, trí tuệ nhân tạo và phát triển bền vững, được kỳ vọng trở thành những động lực tăng trưởng mới trong thời gian tới.
Năng lượng tiếp tục là lĩnh vực giàu tiềm năng khi Nga có thế mạnh về dầu khí, năng lượng hạt nhân dân sự và công nghệ năng lượng, trong khi nhiều nền kinh tế ASEAN đang cần bảo đảm an ninh năng lượng phục vụ quá trình công nghiệp hóa và chuyển đổi xanh. Bên cạnh đó, các vấn đề an ninh phi truyền thống như biến đổi khí hậu, an ninh lương thực, y tế cộng đồng và phòng chống tội phạm xuyên quốc gia cũng ngày càng được hai bên quan tâm.
Tại Hội nghị Quan chức cao cấp ASEAN - Nga lần thứ 22 diễn ra ở Kazan hồi tháng 4, các bên đã rà soát việc triển khai Kế hoạch hành động toàn diện ASEAN - Nga giai đoạn 2021 - 2025 và thảo luận văn kiện hợp tác cho giai đoạn 2026 - 2030, tạo nền tảng định hướng cho quan hệ song phương trong những năm tới.
Trong bức tranh hợp tác chung đó, Việt Nam giữ vị trí đặc biệt khi vừa là thành viên tích cực của ASEAN, vừa có quan hệ hữu nghị truyền thống và Đối tác Chiến lược Toàn diện với Liên bang Nga. Những lợi thế này giúp Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò cầu nối, góp phần thúc đẩy đối thoại, tăng cường kết nối và làm sâu sắc hơn quan hệ ASEAN - Nga trong giai đoạn mới.
Theo thông tin từ Bộ Ngoại giao, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang cho biết mục tiêu xuyên suốt trong chuyến công tác của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tham dự Hội nghị Cấp cao Kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga tại Kazan là phát huy vai trò "cầu nối" của Việt Nam, thúc đẩy đồng thuận và đóng góp những định hướng thiết thực, qua đó tạo thêm động lực mới cho quan hệ ASEAN - Nga.
“Đây không chỉ là việc tham dự một hội nghị cấp cao, mà còn là bước chuẩn bị quan trọng để Việt Nam đóng góp sâu hơn vào định hình hợp tác ASEAN - Nga trong những năm tới”,Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang nhấn mạnh.
Theo Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang, Việt Nam thời gian qua đã đóng vai trò then chốt tạo dựng đồng thuận trong ASEAN về việc tổ chức Hội nghị cấp cao lần này, đồng thời sẽ đảm nhiệm vai trò nước điều phối quan hệ ASEAN - Nga giai đoạn 2027 - 2030. Nói cách khác, đây không chỉ là việc tham dự một Hội nghị cấp cao, mà còn là bước chuẩn bị quan trọng để Việt Nam đóng góp sâu hơn vào định hình hợp tác ASEAN - Nga trong những năm tới.
Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang cho biết, một trong những ưu tiên được Việt Nam thúc đẩy là cách tiếp cận thực chất, cân bằng và hướng tới kết quả cụ thể trong hợp tác ASEAN - Nga. Trọng tâm sẽ là những lĩnh vực còn nhiều dư địa như thương mại, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, giáo dục đào tạo, du lịch, giao lưu nhân dân, an ninh phi truyền thống và đặc biệt là hợp tác năng lượng. Đây cũng là những lĩnh vực được hai bên xác định có khả năng tạo ra động lực tăng trưởng mới trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và tái cấu trúc chuỗi cung ứng đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu.
Một nội dung quan trọng khác là mở rộng không gian hợp tác giữa ASEAN với Nga và khu vực Á - Âu. Theo Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang, là nước ASEAN đi đầu trong hợp tác với Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU) với việc ký kết FTA Việt Nam - EAEU năm 2015, Việt Nam có kinh nghiệm thực tiễn để chia sẻ trong thúc đẩy thương mại, đầu tư, logistics, chuỗi cung ứng và kết nối doanh nghiệp. Đây là hướng hợp tác có ý nghĩa thiết thực, giúp quan hệ ASEAN - Nga không chỉ dừng ở trao đổi chính trị, mà còn tạo thêm lợi ích cụ thể cho doanh nghiệp, địa phương và người dân hai bên.
Bên cạnh các vấn đề kinh tế, hội nghị cũng sẽ là diễn đàn để lãnh đạo ASEAN và Nga trao đổi sâu rộng về các vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm, nhất là những vấn đề đang tác động trực tiếp tới hòa bình, ổn định, an ninh năng lượng, chuỗi cung ứng và phát triển.
Theo Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang, Hội nghị Cấp cao lần này sẽ tập trung vào ba trọng tâm lớn gồm rà soát toàn diện quan hệ Đối tác Chiến lược ASEAN - Nga, đánh giá những kết quả đạt được, nhận diện những hạn chế, rào cản hợp tác, đề xuất các định hướng mới, lĩnh vực trọng tâm; trao đổi các vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm; đồng thời thông qua các văn kiện bản lề định hướng hợp tác ASEAN - Nga trong giai đoạn tới.
Nhân dịp tham dự Hội nghị, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng dự kiến có cuộc hội kiến với Tổng thống Nga Vladimir Putin và làm việc với người đứng đầu Cộng hòa Tatarstan. Cuộc hội kiến sẽ là dịp quan trọng để truyền tải thông điệp của Chính phủ nhiệm kỳ mới về việc tiếp tục coi trọng và thúc đẩy quan hệ Việt Nam - Nga; đồng thời trao đổi các định hướng lớn mang tính đột phá, trọng tâm hợp tác và các biện pháp tháo gỡ vướng mắc nhằm triển khai hiệu quả các thỏa thuận cấp cao đã đạt được, trong đó có các kết quả quan trọng từ chuyến thăm Nga của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tháng 5/2025 và chuyến thăm Nga của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính tháng 3/2026.
Từ một khuôn khổ đối thoại được thiết lập năm 1991, ASEAN và Nga đã xây dựng được quan hệ đối tác chiến lược với phạm vi hợp tác ngày càng sâu rộng. Hội nghị Cấp cao tại Kazan vì thế không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường 35 năm đã qua mà còn là cơ hội để hai bên xác lập những ưu tiên mới, hướng tới một quan hệ hợp tác thực chất, hiệu quả và bền vững hơn trong những thập niên tiếp theo.
